Informacje, dotyczące zasad racjonalnego żywienia dzieci w przedszkolach.

Zasady prawidłowego żywienia dzieci

Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych wpływających korzystnie na stan zdrowia dziecka, jego zdolność do uczenia się, aktywność ruchową, samopoczucie i zachowania emocjonalne. Dzieci i młodzież stanowią grupę ludności najbardziej wrażliwą na ujemne skutki nieprawidłowego żywienia. W tym wieku szczególnie silnie ujawniają się niekorzystne zmiany w rozwoju somatycznym, spowodowane niedoborami lub wadliwie zbilansowanym żywieniem. Współczesne badania wskazują, iż sposób żywienia w okresie dzieciństwa wywiera istotny wpływ na stan zdrowia człowieka w wieku dojrzałym.

Zbliżenie sposobu żywienia młodego pokolenia do zalecanego modelu żywienia o charakterze prozdrowotnym, może nastąpić poprzez:
- wzrost spożycia tłuszczów roślinnych,
- obniżenie spożycia tłuszczów zwierzęcych w stosunku do istniejących nawyków i zwyczajów żywieniowych,
- umiarkowane spożycie mięsa „czerwonego” i jego przetworów, o możliwie niskiej zawartości tłuszczów,
- wzrost spożycia mięsa drobiowego,
- znaczny wzrost spożycia ryb i ich przetworów,
- umiarkowanie w spożyciu jaj,
- umiarkowanie w spożyciu cukru i słodyczy,
- obniżenie spożycia soli kuchennej,
- znaczny wzrost spożycia warzyw i owoców, w tym także nasion roślin strączkowych i orzechów,
- wzrost spożycia produktów zbożowych i ziemniaków,
- spożywanie produktów bogatych w błonnik (mąka razowa, płatki owsiane, kasza gryczana, kasza jęczmienna, chleb razowy, brukselka, pietruszka, fasolka szparagowa, groszek zielony, buraczki czerwone, kapusta, seler, marchewka, porzeczki, maliny, jagody, agrest, jabłka).

Aby spełnić warunki prawidłowego zaopatrzenia organizmu w niezbędne składniki spożywcze, trzeba znać ich źródła i stosować odpowiedni ilościowy i jakościowy dobór produktów spożywczych zawierających te składniki.
Ze względu na zawartość składników pokarmowych produkty spożywcze podzielono na 12 grup:
1. produkty zbożowe,
2. mleko i produkty mleczne,
3. jajka,
4. mięso, wędliny, ryby, drób,
5. masło,
6. inne tłuszcze,
7. ziemniaki,
8. warzywa i owoce zawierające dużą ilość witaminy C,
9. warzywa i owoce zawierające duże ilości karotenu,
10. inne warzywa i owoce,
11. suche nasiona roślin strączkowych,
12. cukier i słodycze

Przy układaniu jadłospisu bardzo ważne jest pojęcie normy żywienia, które należy rozumieć jako normy zaopatrzenia dzieci na energię i składniki pokarmowe.

Normy dla dzieci 3-6 lat
(według Instytutu Żywności, Żywienia 1995).


Dzieci/
wiek
Masa ciała (kg)Energia kcal/
dobę
Białko(g)Tłuszcze(g)Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe (NNKT)(g)Ca(mg) Fe(mg)Wit.A(µg)Wit.C(mg)
3-4 lata171500555358001050050
4-5 lat191700606
5-6 lat211900686

 

Te normy zapotrzebowania mogą być spełnione tylko poprzez obecność w diecie różnorodnych produktów spożywczych wymienionych wcześniej 12 grup artykułów. Zestawione odpowiednie ilości tych produktów, zjadane w ciągu jednego dnia przez jedną osobę określa się racją pokarmową.

Dzienna racja pokarmowa dla dzieci w wieku 3-6 lat wynosi:

Produkty zbożowe:
- pieczywo mieszane - 180 g
- mąka, makarony - 40 g
- kasze różne - 35 g

Mleko i produkty mleczne:
- mleko - 600 g
- sery białe - 35 g
- sery żółte - 5 g

Jaja: - ¾ szt.

Mięso, drób, wędliny, ryby:
- mięso z kością - 30 g
- ryby - 10 g
- wędliny - 20 g

Masło:
- masło - 30 g
- śmietana /ok.10%/ - 40g

Inne tłuszcze: - 6 g

Ziemniaki: - 220 g

Warzywa i owoce (gr.8,9,10):
- warzywa - 450 g
- owoce - 180 g

Strączkowe suche: - 5 g

Cukier, słodycze:
- cukier - 35 g
- dżem, marmolada, miód - 20 g

Zgodnie z zaleceniami racjonalnego żywienia, produkty z dziennej racji pokarmowej są prawidłowo wykorzystane, gdy zostaną właściwie rozłożone na odpowiednią liczbę posiłków.
Posiłki dla dzieci powinny być:
- urozmaicone,
- niezbyt obfite,
- o wysokiej wartości odżywczej,
- świeżo przyrządzone,
- podawane regularnie,
- atrakcyjne pod względem wyglądu, smaku i kolorystyki.

Żywienie a pory roku

Sposób odżywiania powinien być dostosowany do pór roku. Wraz z nimi zmienia się dostępność produktów (warzywa, owoce sezonowe), a organizm reaguje na zmianę długości dnia, temperaturę, nasłonecznienie, ciśnienie atmosferyczne, co ma wpływ na procesy przemiany materii, zapotrzebowanie na witaminy, sole mineralne i płyny. Ważna jest też wartość energetyczna posiłków, co wiąże się ze zmianami aktywności organizmu wraz ze zmieniającą się długością dnia. Dotyczy to zarówno dorosłych, jak i dzieci.

WIOSNA – jest to okres przejściowy, kiedy kończą się przetwory (dżemy, kompoty, mrożonki) z ubiegłego roku. Nie należy jednak zapominać o bardzo ważnym udziale tej grupy produktów, która ma nie tylko istotne dla dzieci składniki odżywcze (witaminy, sole mineralne, węglowodany), ale wywiera ogromny wpływ na regulację pracy układu pokarmowego. Wiosną rozpoczyna się okres nowalijek – sałata, rzodkiewka, szczypior, koper - należy wykorzystać to bogactwo smaków i aromatów, wzbogacając posiłki a jednocześnie uzupełniając braki witaminowe.

LATO – to czas obfitości warzyw i owoców. W tym okresie mają one najwięcej wartości odżywczych. Jest to najlepsza okazja do wyrobienia u dzieci dobrych nawyków żywieniowych i zapoznania ich z nowymi smakami. To dobry czas na przekonanie dziecka do spożywania surówek i sałatek owocowych. Bardzo ważne jest w tym okresie częste uzupełnianie płynów. Jest to podyktowane wysoką temperaturą, długością dnia i zwiększoną aktywnością dzieci na świeżym powietrzu. Należy wykorzystać do tego wodę mineralną, napoje sporządzane ze świeżych owoców i warzyw, soki owocowe i warzywne, kompoty i różnego rodzaju herbaty owocowe.

JESIEŃ – to, podobnie jak lato, okres bogactwa warzyw i owoców, które należy stosować w żywieniu. Jednocześnie skraca się długość dnia i czas przebywania dzieci na powietrzu, mniejsza ilość dni słonecznych a temperatury są niższe niż latem. Zmniejsza się odporność organizmu, a tym samym zwiększa podatność na przeziębienie i choroby wirusowe. Te czynniki należy uwzględnić w żywieniu. Posiłki powinny być mniej energetyczne i zawierać więcej witamin i soli mineralnych.

ZIMA – jest porą roku, kiedy wraz z obniżeniem temperatury, zmniejsza się możliwość korzystania ze świeżych warzyw i owoców. Brak tych produktów doskonale można zastąpić mrożonkami, kiszonkami, owocami importowanymi z innych krajów. Zimą niezwykle ważna jest temperatura podawanych posiłków i płynów. Dzieci powinny o tej porze otrzymywać ciepłe potrawy i napoje. Ułatwiają one trawienie posiłków i pomagają utrzymać odpowiednią temperaturę ciała.

Znaczenie poszczególnych posiłków

I śniadanie – jako posiłek spożywany po długiej przerwie, powinien dostarczać odpowiedniej ilości różnych składników pokarmowych potrzebnych do „pracy” wykonywanej przez organizm, jak i do zapewnienia dobrego stanu zdrowia. Ogólnie można przyjąć 2 typy śniadań:
• napój (mleko, kawa z mlekiem, bawarka) i pieczywo z dodatkami (masło, sery, wędliny, wędliny podrobowe, ryby, marmolady, dżemy)
• potrawa gotowana (zupa mleczna) i dodatki (warzywa, pomidory, ogórki, rzodkiewka, sałata, szczypior, owoce: jabłka, gruszki, pomarańcze, mandarynki.

II śniadanie - jest zwykle mniej obfite, a jego celem jest uzupełnienie składników odżywczych oraz dostarczenie organizmowi nowego zapasu energii. Przygotowywane jest zazwyczaj w postaci kanapek. Jeśli do przedszkola dzieci przynoszą kanapki przygotowane w domu, wskazane jest zorganizowanie w przedszkolu napojów do tego posiłku (ciepłych lub chłodnych w zależności od pory roku). Na drugie śniadanie powinno serwować się pieczywo mieszane (jasne, ciemne) oraz dodatki: masło, wędliny, ser, pasty serowe, jaja, ryby. Koniecznym dodatkiem są warzywa (ogórek, pomidor, szczypior, sałata) i owoce (jabłka, owoce sezonowe, cytrusowe).

Obiad – jest uważany za posiłek główny w ciągu dnia. Dlatego powinien stanowić największą część energetyczną w całodziennym zapotrzebowaniu kalorycznym i dostarczać organizmowi wszystkich składników odżywczych. Bez względu na liczbę dań wchodzących w skład obiadu, powinien on uwzględniać pełnowartościowy produkt białkowy (mięso, jaja, ryby). W każdym obiedzie powinny znajdować się warzywa i owoce. Pamiętać jednak trzeba, aby ten posiłek nie był zbyt obfity i ciężkostrawny. Obiad może składać się z zupy, drugiego dania i deseru. Może to być również posiłek jednodaniowy, jeżeli jest dobrze skomponowany, uzupełniony surówką lub owocami.

Podwieczorek – podobnie jak drugie śniadanie, jest posiłkiem uzupełniającym. Jest głównie stosowany w żywieniu dzieci oraz w przypadku zbyt długiej przerwy między obiadem a kolacją. Powinien się składać z owoców, warzyw, mleka, napojów lub deserów mlecznych.

Kolacja – jest ostatnim posiłkiem w ciągu dnia. Po tym posiłku organizm najczęściej nie pracuje już tak intensywnie, jak w ciągu dnia, dlatego powinien być mniej obfity i lekkostrawny. Powinien jednak dostarczać wszystkich składników pokarmowych: białka, tłuszczu, cukrów, witamin, składników mineralnych. Każda kolacja powinna być spożywana co najmniej 2 godziny przed snem. Kolacja zawierająca produkty ciężkostrawne niepotrzebnie obciąża przewód pokarmowy dodatkową pracą, co nie pozwala na dobry wypoczynek podczas snu.